استفاده ازپساب های غیراستاندارد تهدید جدی برای سلامت عمومی در یک قرن اخیر به دلیل افزایش رشد جمعیت و توسعه دامنه فعالیتهای انسان در بخش های مختلف، مصرف سرانه آب به شدت افزایش یافته است. افزایش مصرف سرانه و نیز استفاده بی رویه از منابع آب سبب شده است که در بسیاری از مناطق جهان […]

استفاده ازپساب های غیراستاندارد تهدید جدی برای سلامت عمومی

در یک قرن اخیر به دلیل افزایش رشد جمعیت و توسعه دامنه فعالیتهای انسان در بخش های مختلف، مصرف سرانه آب به شدت افزایش یافته است. افزایش مصرف سرانه و نیز استفاده بی رویه از منابع آب سبب شده است که در بسیاری از مناطق جهان به خصوص نقاطی که به طور طبیعی با اقلیم نامناسب و محدودیت منابع آب روبرو هستند شرایط بحرانی کمی و کیفی منابع آب بروز نماید. در چنین شرایطی استفاده از آبهای نامتعارف از جمله پساب تصفیه خانه های فاضلاب در بخش های مخلتف به ویژه در بخش کشاورزی که عمده مصرف آب را به خود اختصاص می دهد، اهمیت ویژه ای می یابد.

 درسالهای اخیر، به دلیل محدودیت منابع آب، افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی، صنایع، و کشاورزی و همچنین توسعه و اجرای طرحهای متعددجمع آوری و تصفیه فاضلاب، کاربرد پساب در اراضی کشاروزی اهمیت ویژه ای یافته و در اولویتهای برنامه ریزی مدیریت منابع آب قرار دارد.

استفاده از پساب فاضلابهای تصفیه شده در کشاورزی مزایای متعددی را به همراه ومهمترین آنها عبارتند از: فراهم نمودن یک منبع آب ارزان و دائمی، کاهش هزینه های تصفیه، آزادسازی بخشی از منابع آب با کیفیت خوب ، برای سایر مصارف و کاهش اثرات زیست محیطی دفع پساب به منابع آبی می باشد.

در کاربرد مجدد پساب در کشاورزی به دلیل خصوصیات ذاتی آن و نیز به علت وقوع فرآیندهایی از قبیل تجزیه مواد آلی، تبادل یونی،اکسیداسیون مواد معدنی، رسوب گذاری ، فیلتراسیون، و…… در سیستم خاک، خصوصیات خاک می تواند تحت تاثیر قرار گرفته و به خصوص درطولانی مدت تغییر نماید.

از جمله ناخالصیهای دیگری که در پساب تصفیه خانه ها به ویژه در مناطق صنعتی یافت می شود، فلزات سنگین و نیترات ونیتریت می باشند.کاربرد پساب هایی از این قبیل در اراضی کشاورزی، می تواند تجمع عناصر مذکور را در خاک و آبهای زیرزمینی افزایش داده و غلظت آنها را به مرز غلظت های سمی برای گیاهان برساند  و از طرفی تجمع عناصر سنگین در گیاهان سبب ورود آنها به زنجیره های غذایی شده و ازاین طریق می تواند اثرات نامطلوبی بر سلامت مصرف کنندگان بگذارد.

متأسفانه در نمونه برداری های انجام شده از اراضی تحت کشاورزی که با فاضلاب آبیاری می شوند.میزان برخی آلاینده ها در حد نگران کننده بوده وضروری است ارگانهای ذیربط ازقبیل مرکز بهداشت ومحیط زیست فعالانه در این خصوص وارد میدان شوند.بررسی داده های جدول یک نشان می دهد که غلظت آلاینده های نیترات ،سرب ،کادمیوم وکروم در تمامی محصولات کشاورزی آبیاری شده در محدوده سمیت وخطر قرار دارد واستفاده از چنین محصولاتی سلامتی مصرف کنندگان را مورد تهدید جدی قرار می دهد.

جدول۱٫نتایج تجزیه نمونه های گیاهی در اراضی کشاورزی که از پساب غیراستاندارد آبیاری شده اند

منطقه نوع محصول نیترات

mg.kg-1

 

سرب

mg.kg-1

کادمیوم

mg.kg-1

نیکل

mg.kg-1

کروم

mg.kg-1

تبریز گوجه فرنگی ۱۵۴ ۶۷/۰ ۳۵/۰ ۷۲/۰ ۹۶/۰
پیاز ۲۵۶ ۵۷/۱ ۴۹/۰ ۳۷/۱ ۳۶/۱
یونجه ۱۸۶ ۹۶/۱ ۵۱/۰ ۴۸/۱ ۱۰۷
کدو ۳۶۰ ۲۱/۲ ۶۲/۰ ۵۲/۱ ۴۷/۱
بادمجان ۲۱۰ ۳۵/۲ ۶۸/۰ ۶۶/۱ ۵۶/۱
خیار ۲۶۰ ۴۶/۲ ۷۲/۰ ۷۱/۱ ۶۸/۱
بناب گوجه فرنگی ۱۴۲ ۹۶/۰ ۳۰/۰ ۶۸/۰ ۷۷/۱
پیاز ۲۲۰ ۳۱/۱ ۴۱/۰ ۲۱/۱ ۱۱/۱
یونجه ۱۳۶ ۴۱/۱ ۴۸/۰ ۱۱/۱ ۸۷
کدو ۱۹۶ ۸۶/۱ ۵۲/۰ ۹/۰ ۲۱/۱
بادمجان ۱۸۲ ۹۱/۱ ۵۵/۰ ۲۰/۱ ۱۱/۱
خیار ۲۴۰ ۸۰/۱ ۵۷/۰ ۱۸/۱ ۹۶/۰

استفاده از پساب در کشاورزی برای اهداف توسعه اقتصادی فقط زمانی قابل اجرا خواهد بود که حفاظت و نگهداری طولانی مدت منابع وهمچنین حفاظت سلامت عموم امکان پذیر باشد.

بررسی چالش های توأم با کاربرد پساب در کشاورزی نشان می دهد که بسیاری از این موانع را می توان با برنامه ریزی های اصولی واعمال روش های مدیریتی صحیح برطرف نمود

در سیستم مدیریت تلفیقی کاربرد پساب در کشاورزی، مجموعه ای از گزینه های مختلف به کار گرفته می شود که اهم آنها عبارتند از:

-۱ استفاده از استانداردها ی مناسب

-۲ به کار گیری روش های بهینه تصفیه وفیلتر های استاندارد

-۳ کاربرد الگوهای کشت مناسب متناسب با کیفیت با کیفیت پساب

-۴ به کارگیری روش های کاشت و آبیاری مناسب به منظور به حداقل رساندن تجمع عناصر

-۵ ایجاد و اجرای سیستم های پایش دقیق و کارآمد

بدیهی است که انتخاب مجموعه مناسبی از راهکار های فوق بستگی به شرایطی مانند پایداری منابع موجود، وضعیت کشاورزی و اجتماعی منطقه دارد که بایستی مورد مطالعه دقیق قرار گیرد.

امید است مسئولین متهد ودلسوز استان هر چه زود تر فکری برای کنترل وبرنامه لازم جهت برخورد با پساب های صنعتی مبذول فرمایند.