سیانید سدیم CAS #: 143-33-9، یک ماده شیمیایی بسیار سمی است که بدلیل آزاد کردن گاز سیانید هیدروژن، بشدت و بسرعت باعث اختلال در توانایی بدن در استفاده از اکسیژن می شود. قرار گرفتن در معرض سیانید سدیم می تواند به سرعت کشنده باشد. این ماده به ویژه در سیستم های عصبی بدن نظیر سیستم […]

سیانید سدیم CAS #: 143-33-9، یک ماده شیمیایی بسیار سمی است که بدلیل آزاد کردن گاز سیانید هیدروژن، بشدت و بسرعت باعث اختلال در توانایی بدن در استفاده از اکسیژن می شود. قرار گرفتن در معرض سیانید سدیم می تواند به سرعت کشنده باشد. این ماده به ویژه در سیستم های عصبی بدن نظیر سیستم عصبی مرکزی (مغز) ، سیستم قلبی عروقی (قلب و عروق) و سیستم ریوی (ریه ها) که به میزان کم اکسیژن حساس هستند، بشدت تاثیر گذار است.

سیانید سدیم بصورت تجاری برای سم زدایی ، آبکاری ، استخراج طلا و نقره از سنگ معدن و ساخت مواد شیمیایی استفاده می شود. گاز سیانید هیدروژن که توسط سیانید سدیم آزاد می شود ، بوی تلخی بادام تلخ را نشان می دهد، اما بوی آن هشدار کافی از غلظت های خطرناک را فراهم نمی کند.

سیانید سدیم می تواند از طریق بلعیدن، استنشاق ، تماس با پوست یا تماس چشمی روی بدن تأثیر بگذارد. این ماده در سطح اول Level A  منطقه قرمز، آلایندگی و خطرناک بودن مواد شیمیایی قرار گرفته است. لذا استفاده بی خطر از لباس و تجهیزات کاربردی با سیانید سدیم، نیاز به مهارت های خاصی دارد که از طریق آموزش و تجربه به وجود می آید. Level A از سطح آلایندگی و شدت مسمومیت، حاکی از بکار بردن حداکثر میزان محافظت در تماس و کار کردن با این ماده شیمیایی خطرناک است.

این ماده از لحاظ میزان و شدت سمیت از منظر های مختلفی مورد بررسی و دقت قرار میگیرد که در زیر به این موارد اشاره می شود:

  • خطرات شیمیایی سیانید سدیم

سیانید سدیم بشدت با آب واکنش میدهد. این ماده ذاتا جاذب الرطوبه بوده و با رطوبت جذب شده از هوا نیز قابلیت واکنش داده و قابلیت تولید و آزاد سازی گاز سیانید هیدروژن را دارد. سیانید سدیم در تماس با اسیدها ، نمکهای اسید ، آب ، رطوبت و دی اکسید کربن تجزیه می شود و باعث تولید گاز سیانید هیدروژن بسیار سمی و قابل اشتعال می شود. محلول سیانید سدیم در آب یک پایه قوی است. با اسید واکنش شدید نشان می دهد و خورنده است. سیانید سدیم با اکسیدانهای قوی ناسازگار است. و دی اکسید کربن موجود در هوا به اندازه کافی اسیدی است تا در اثر تماس با سیانید سدیم ، گاز سیانید هیدروژن سمی را آزاد کند.

  • خطرات انفجاری

سیانید سدیم به شدت با اکسیدانهای قوی مانند نیتراتها ، کلراتها ، اسید نیتریک و پراکسیدها واکنش نشان می دهد و باعث انفجار می شود. ظروف نگهداری سیانید سدیم نیز ممکن است هنگام گرم شدن منفجر شوند و یا بدلیل وجود آب، بلافاصله واکنش بدهند. این ماده با هرگونه تماس با آب، رطوبت هوا و اسیدها، بشدت گار سیانید هیدروژن تولید می کند که بسیار بسیار خطرناک است. در حضور آب، سیانید می تواند به صورت سیانید آزاد یا کل اندازه گیری شود. سیانور آزاد از سیانید هیدروژن (HCN) و یون سیانید (CN-) تشکیل شده است ، که اشکال سمی بیشتری از سیانید را نشان می دهد. ولی در صورت حضور یون های آهن، می تواند کمپلکس های ترکیبی پایداری تشکیل دهد. غلظت آن در آب آشامیدنی نباید بیشتر از  ۰٫۰۵ میلی گرم در لیتر باشد و معمولا بایستی در محدوده کمتر از ۰٫۰۲ میلی گرم در لیتر باشد. .

  • کاربرد سیانید سدیم در فناوری استخراج طلا

سیانید سدیم که ماهیت بسیار سمی آن قبلا توضیح داده شد، توسط جامعه بین المللی برای استخراج طلا و سایر فلزات گرانبها از طریق آسیاب سنگ های درجه بالا و شستشوی پشته سنگ معدن با درجه پایین استفاده می شود. تاریخچه استفاده از این فناوری به سل ۱۸۸۷، بر میگردد که بعدها بلافاصله به مزارع طلای آفریقای جنوبی انتقال یافت. شستشوی پشته با سیانور توسط دفتر معادن آمریکا در سال ۱۹۶۹ بعنوان ابزاری برای استخراج طلا از سنگ معدنهای درجه پایین پیشنهاد شد. صنعت طلا این روش را در دهه ۱۹۷۰ اتخاذ کرد ، و به زودی باعث شست و شوی فناوری پیشرفته در استخراج طلا شد.

سلسله فرآیندهای آبشویی که شامل آبگیری از سنگ معدنهای حاوی طلا ، پاشش محلولهای رقیق سیانید بر روی انبوه سنگهای معدنی حاوی غلظت کم طلا ، یا فرزکاری سنگ معدن با استفاده از سیانید و پس از آن بازیابی طلا- مجتمع سیانید است، مشکلات عدیده و بسیار جدی و خطرناک زیست محیطی را ایجاد کرده است و تاثیرات سو آن بر حیات وحش و منابع آب فراوان گزارش شده است.  در این راستا مقالات و تحقیق هایی متعددی صورت گرفته است که این موارد در قالب عناوینی چون گیاهان و حیوانات ، مسائل مربوط به مدیریت منابع آب تهیه و تدمین شده است که به ضرورت می توان این موارد را آشکار ساخت.

مراجع:

National Health and Medical Research Council (2011), Australian Drinking Water Guidelines 2011, Australian Government, Canberra, Australia.

World Health Organisation (2011), Guidelines for drinking water quality. World Health Organisation, Geneva, Switzerland.

Cyanide Hazards to Plants and Animals from Gold Mining and Related Water Issues (2004), Reviews of Environmental Contamination and Toxicology